Apaches

Οι Apache (από μια λέξη των Zuni που σημαίνει "εχθρός") είναι βορείου Αμερικής Ινδιάνικη φυλή από τα νοτιοδυτικά. Το όνομα που έχουν οι ίδιοι για τους εαυτούς τους είναι Inde, ή Nde ("η φυλή"). Μαζί με τους Navajo, είναι ταξινομημένοι ως ότι ανήκουν στη νότια γλωσσολογική οικογένεια των Αthapascan. Οι Apache στοιχειοθετήθηκαν από έξι περιφερειακές ομάδες: τους Δυτικούς Apache, τους Chiricahua, τους Mescalero, τους Jicarilla, τους Lipan, και τους Kiowa Apache. Κάθε ομάδα είχε φτιαχτεί από πολυάριθμες τοπικές ομάδες.

Με το γάμο, οι άντρες συνήθως έμεναν με τους συγγενείς της γυναίκας τους. Οι μητριαρχικές φυλές υπήρχαν στους Δυτικούς Apache, που βασιζόντουσαν περισσότερο στην καλλιέργεια απ’ ότι άλλες φυλές. Όλοι οι Apache βασίζονταν πρωταρχικά στο κυνήγι και στο μάζεμα των φρούτων του κάκτου και άλλων άγριων φυτών. Οι Δυτικοί Apache (Coyotero) από παράδοση κατείχαν στο μεγαλύτερο μέρος της ανατολικής Arizona και περιελάμβαναν τα White Mountain, το Cibuecue, το San Carlos, και τις Βόρειες και Νότιες ομάδες των Tonto. Οι Chiricahua κατείχαν το νοτιοδυτικό New Mexico, την νοτιοανατολική Arizona, και τις παρακείμενες Μεξικανικές πολιτείες των Chihuahua και των Sonora. Οι Mescalero (Faraon) ζούσαν ανατολικά του Rio Grande στο νότιο New Mexico, με τον ποταμό Pecos σαν το ανατολικό τους σύνορο. Οι Jicarilla (Tinde) εκτείνονταν εδαφικά πέρα από το νοτιοανατολικό Colorado, το νότιο New Mexico, και το βορειοδυτικό Texas, με τους Lipan να κατέχουν περιοχή απευθείας προς τα ανατολικά των Jicarilla. Μέχρι το 1750, η πίεση των Comanche ανάγκασε τους Jicarilla και τους Lipan να κινηθούν νότια προς το Rio Grande. Οι Kiowa Apache (Gataka), που συναναστρέφονταν από καιρό με τους Kiowa, μια φυλή των πεδιάδων, εκτείνονταν στις νότιες πεδιάδες του Colorado, την Oklahoma, και το Texas.

Μέχρι το 1688 οι ομάδες των Apache συνήθως συμπλήρωναν τις οικονομίες τους από το κυνήγι και την καλλιέργεια με επιδρομές στα καταλύματα των Ισπανών και, αργότερα, των Αμερικανών αποίκων που μετανάστευαν κινούμενοι δυτικά. Πέτυχαν τη μεγαλύτερη φήμη τους σαν πολεμιστές ανταρτοπόλεμου υπερασπιζόμενοι τα βουνίσια εδάφη τους υπό τους αρχηγούς των Chiricahua, τον Cochise, τον Geronimo, τoν Mangas Coloradas, τον Victorio, και τον Juh. Η παράδοση του Geronimo και του Juh το 1886 σηματοδότησε την αρχή της αντίστασης των Apache. Σήμερα οι Apache κατοικούν σε καταυλισμούς στο New Mexico και στην Arizona, με μερικούς Chiricahua, Lipan, και Kiowa Apache στην Oklahoma. Το 1680 ο πληθυσμός των Apache υπολογίστηκε στους 5.000, το 1989 περίπου σε 30.000, από τους οποίους οι περισσότεροι ζούσαν σε καταυλισμούς. Ενώ μένουν σε αλλαγμένες οικονομικές συνθήκες, οι Apache  στους καταυλισμούς έχουν διατηρήσει πολλές από τις παραδοσιακές κοινωνικές και ιεροτελεστικές δραστηριότητές τους.